قانع، شاعیری ناسراوی کورد، ساڵی ١٨٩٨ لە گوندی دۆڵاش، ناوچەی مەریوان، لەدایک بوو. ئەو یەکێک بوو لە شاعیرانی کورد کە بە هۆنراوەکانی خزمەتێکی بەرچاوی بە ئەدەبی کوردی کرد. قانع لە ژینگەیەکی کوردی و کلتووری گەورە بوو و لە ڕێگەی شیعرەکانییەوە هەستی نیشتمانی، ژیانی کۆمەڵایەتی، ئازار و هیواکانی خەڵکی کوردی دەربڕی. شیعرەکانی بە زمانی سادە و ڕەوان و بە واتای قووڵ ناسراون و بەشێکن لە میراتی ئەدەبی و کلتووری کورد. قانع لە ماوەی ژیانیدا بەردەوام بوو لە بەرهەمهێنانی شیعر و بەجێهێشتنی دەنگی خۆی لە ناو ئەدەبی کوردیدا. ئەو ساڵی ١٩٦٥ لە شلێر، ناوچەی پێنجوێن، کۆچی دوایی کرد. ناوی قانع و بەرهەمەکانی هێشتا لە یاد و بیرەوەریی ئەدەبی کوردیدا جێگای خۆیان هەیە.
Qani’, ku bi navê helbestvanekî Kurd tê naskirin, di sala 1898’an de li gundê Dolaşê, herêma Merîwanê, hatiye dinê. Ew yek ji helbestvanên Kurd bû ku bi helbestên xwe xizmeteke girîng ji edebiyata Kurdî re kir. Qani’ di nava jîngeheke Kurdî û çandî de mezin bû û bi rêya helbestên xwe hestên neteweyî, jiyana civakî, êş û hêviyên gelê Kurd vedibêje. Helbestên wî bi zimanekî sade, xweş û bi wateyên kûr tên naskirin û beşek ji mîrata edebî û çandî ya Kurdan in. Ew di dema jiyana xwe de berdewamî bi nivîsandina helbestan da û şopên xwe di edebiyata Kurdî de hiştin. Qani’ di sala 1965’an de li Şlêrê, herêma Pêncwenê, koça dawî kir. Nav û helbestên wî heta îro di bîra edebî û çandî ya Kurdan de cihê xwe diparêzin.
موفتی پێنجوێنی، بە ناوی تەواوی مەلا عەبدوڵڵا کوڕی مەلا کەریمی بێستانی، یەکێکە لە شاعیر و ڕۆشنبیرە دیارەکانی کوردستان. ساڵی ١٨٨١ لە گوندی بێستان، سەر بە ناوچەی پێنجوێن، لەدایک بووە. بە مەلا عەبدوڵڵای توتنچییش ناسراوە. لە تەمەنی منداڵیدا باوکی لەدەست دا و لە تەمەنی حەوت ساڵیدا لە لای برا گەورەکەی، مەلا ئەحمەد، دەستی بە خوێندن کرد
موفتی لە ژیانی ئەدەبیدا بە هۆنراوەکانی نیشتمانپەروەری، کۆمەڵایەتی و ڕەخنەگرانە ناسراوە. لە شیعرەکانیدا با لە خۆشەویستی نیشتمان، گرنگی زانست و پەروەردە، دادپەروەری و ژیانی خەڵکی هەژار دەکات. هۆنراوەکانی بە زمانی سادە و واتای قووڵ، ڕۆڵێکی گرنگیان لە بەرەوپێشبردنی ئەدەبی کوردی هەبووە. موفتی پێنجوێنی لە ١٩٥٢ لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد
Muftî Pêncwênî, bi navê xwe yê tam Mela Ebdullah kurê Mela Kerîmê Bêstanî, yek ji helbestvan û ronakbîrên navdar ên Kurdistanê ye. Ew di sala 1881’an de li gundê Bêstanê, nêzî Pêncwênê, hatiye dinê. Ew bi navê Mela Ebdullah Tûtunçî jî tê nasîn. Dema ku ew zarok bû, bavê xwe ji dest da. Di heft saliya xwe de, li cem birayê xwe yê mezin, Mela Ehmed, dest bi xwendinê kir.
Muftî di warê edebiyatê de bi helbestên welatparêzî, civakî û rexneyî navdar bû. Di helbestên xwe de, ew behsa evîna welat, girîngiya zanist û perwerdehiyê, dadperwerî û jiyana mirovên feqîr dikir. Helbestên wî bi zimanekî sade û wateyên kûr, di pêşxistina edebiyata Kurdî de roleke girîng lîstin. Berhemên wî hêj jî wekî beşek ji mîrateya edebî û neteweyî ya Kurdistanê tên nirxandin. Muftî Pêncwênî di sala 1952’an de li Silêmaniyê wefat kir.
سەید یاقۆی ماییدەشت، بە ناوی سەید یەعقووبیش ناسراوە، یەکێکە لە شاعیرە کلاسیکییە ناودارەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات. ئەو لە گوندی قەمشە، لە ناوچەی ماییدەشتی کرماشان، لە سەدەی نۆزدەهەمدا لەدایک بووە. ساڵی لەدایکبوون و کۆچی دوایی لە سەرچاوەکاندا جیاوازییان هەیە؛ ساڵی ١٨٨١ بۆ کۆچی دوایی بەکارهاتووە
یاقۆ تەنها شاعیر نەبوو، بەڵکو خوێندەوارێکی شارەزا و نووسەری دیوانی فەرمانڕەوایانی ناوچەکەش بووە. لە ئەدەب، زمان، فەلسەفە و مۆسیقادا زانیاریی باشی هەبووە و لە ژێر کاریگەریی شاعیرانی کلاسیکی، بە تایبەتی نالی، بووە. شیعرەکانی باس لە خۆشەویستی، عیشق، باوەڕی ئایینی، تەسەووف و جوانیی سروشت دەکەن. ئەو بە چەند شێوەزاری کوردی، لەوانە گۆرانی، سۆرانی و هەورامی، شیعری نووسیوە. بەهۆی توانای زمانەوانی و هونەرییەوە، بەشێکی گرنگی لە میراتی ئەدەبی و مۆسیقی کوردی پاراستووە
Sey Yaqoy Maydashtî, ku bi navê Seyid Ye‘qûb jî tê naskirin, yek ji helbestvanên klasîk ên navdar ên Kurdistanê ye. Ew li gundê Qemşê, li herêma Maydaştê ya Kirmaşanê, di sedsala nozdehan de hatiye dinê. Li ser sala jidayikbûn û sala mirina wî di çavkaniyan de cudahî hene; sala 1881 wek sala mirina wî tê nîşandan.
Sey Yaqo tenê helbestvan nebû, lê di heman demê de xwendekarekî zana û nivîskarê dîwanê rêveberên herêmê jî bû. Ew di warên ziman, edebiyat, felsefe û muzîkê de xwedî zanîna baş bû. Di helbestên wî de evîn, eşq, baweriya olî, tesewwuf û bedewiya xwezayê cih digirin. Wî bi çend zaravayên Kurdî, bi taybetî Goranî, Soranî û Hewramî, helbest nivîsîne. Helbestên wî di bin bandora helbestvanên klasîk, bi taybetî Nalî, de bûn. Sey Yaqo bi şêwaza xwe ya taybet a helbestvanî û zanîna xwe ya zimanî, bûye yek ji kesayetiyên girîng ên mîrata edebî û muzîkî ya Kurdî.
