مستەفا شەوقی شاعیر، نووسەر، ڕۆشنبیر، پزیشک و کەسایەتییەکی سیاسیی کورد بوو. بە پێی سەرچاوە بەردەستەکان، ساڵی 1865 لە مەهاباد لەدایک بوو و ساڵی 1932 لە ئەستەمبوڵ کۆچی دوایی کرد. ناوی تەواوی بە مستەفا شەوقی، کوڕی قازی لەتیف ناسراوە. شەوقی لە ژیانی ئەدەبیی خۆیدا بە تایبەتی بە شیعری سۆرانی ناسراوە. لە هۆنراوەکانیدا بابەتەکانی نیشتمان، کوردایەتی، ئازادی، کۆمەڵگە، خۆشەویستی و هەستی مرۆیی شوێنێکی دیار دەگرن. لە بەرهەمە بەجێماوەکانی، شیعر و نووسراوەکان کۆکراونەتەوە و بە شێوەی کتێب چاپ کراون. یەکێک لە کۆکراوەکانی بەرهەمەکانی لە ساڵی 1930 بڵاوکراوەتەوە و دواتر کۆمەڵێک لە شیعر و نووسراوەکانی لە مەهاباد کۆکراونەتەوە و چاپ کراون. (ڤەژینبوکس) مستەفا شەوقی لە مێژووی ئەدەبی کوردیی سەدەی بیستەمدا بە کەسایەتییەکی فرەبواری ناسراوە؛ چونکە تەنها شاعیر نەبوو، بەڵکو لە بواری پزیشکی، نووسین و چالاکیی کۆمەڵایەتی و سیاسییشدا بەشداریی هەبوو

Mustefa Şewqî helbestvan, nivîskar, rewşenbîr, bijîşk û kesayetiyeke siyasî ya Kurd bû. Li gorî çavkaniyên berdest, ew di sala 1865an de li Mehabadê ji dayik bû û di sala 1932an de li Stenbolê koça dawiyê kir. Navê wî bi Mustefa Şewqî, kurê Qazî Letîf tê nasîn. (Wikisource)

Şewqî di jiyana xwe ya edebî de bi taybetî bi helbesta Soranî hatiye naskirin. Di helbestên wî de mijarên welat, Kurdîtiyê, azadî, civak, evîn û hestên mirovan cihekî girîng digirin. Di nav berhemên wî yên mayî de helbest û nivîsar hene ku paşê hatine berhevkirin û wekî pirtûk hatine çapkirin. Yek ji berhevokên berhemên wî di sala 1930an de hatiye weşandin û paşê beşek ji helbest û nivîsarên wî li Mehabadê hatine berhevkirin û çapkirin. (ڤەژینبوکس)

Mustefa Şewqî di dîroka edebiyata Kurdî ya sedsala bîstemê de wekî kesayetiyeke pir-alî tê naskirin؛ ji ber ku ew tenê helbestvan nebû، lê di warên bijîşkî، nivîsandin û çalakiyên civakî û siyasî de jî çalak bû. (Wikimedia Commons)

عوسمان سەبری، کە بە ناوی ئەپۆ عوسمانیش ناسراوە، شاعیر، نووسەر و ڕۆژنامەنووسێکی کورد بوو. ئەو لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٥ لە گوندی نارینج، نزیک کەهتا، لە ناوچەی ئادیامان لەدایک بوو. لە منداڵییەوە حەزی بە مێژوو و ئەدەبی کوردی هەبوو و دواتر بەهۆی چالاکییە سیاسی و ئەدەبییەکانی چەندین جار زیندانی و دوورخراوەتەوە. عوسمان سەبری یەکێک بوو لە نووسەرانی گرنگی سەرەتای ئەدەبیاتی نوێی کرمانجی. لە گۆڤاری هاوار و چەند گۆڤار و ڕۆژنامەی کوردیی دیکەدا شیعر و وتاری بڵاو دەکردەوە. هەروەها لە پەرەپێدانی نووسینی کوردی بە ئەلفوبێی لاتینیدا بەشداریی گرنگی هەبوو. کتێبی «ئەلیفبەی کوردی» لە بەرهەمە ناسراوەکانی ئەوە. لە شیعرەکانی عوسمان سەبریدا بابەتەکانی کوردستان، ناسنامە، ئازادی، نیشتمان، ژیانی کۆمەڵایەتی و هەستی مرۆیی دیارن. کۆمەڵێک لە بەرهەمەکانی دواتر لە دیوانی عوسمان سەبری کۆکرانەوە و بڵاوکرانەوە. ئەو لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لە دیمەشق کۆچی دوایی کرد

Osman Sebrî, ku bi navê Apê Osman jî tê naskirin, helbestvan, nivîskar û rojnamevanekî Kurd bû. Ew di 5ê Çileya 1905an de li gundê Narinjê, nêzîkî Qehtayê, li devera Ediyamanê ji dayik bû. Ji zarokatiyê ve eleqeya wî bi dîrok û edebiyata Kurdî hebû û ji ber çalakiyên xwe yên siyasî û edebî gelek caran hat girtin û sirgûnkirin. (Kurdish Academy of Language)

Osman Sebrî yek ji nivîskarên girîng ên destpêka edebiyata nûjen a Kurmancî bû. Ew di kovara Hawar û gelek kovar û rojnameyên din ên Kurdî de helbest û nivîsarên xwe weşand. Herwiha di pêşxistina nivîsandina Kurdî bi alfabeya latînî de roleke girîng lîst. Pirtûka «Elîfbeya Kurdî» yek ji berhemên wî yên navdar e. (Kurdish Academy of Language)

Di helbestên Osman Sebrî de mijarên Kurdistan, nasname, azadî, welat, jiyana civakî û hestên mirovan cihê girîng digirin. Beşek ji berhemên wî paşê di Dîwana Osman Sebrî de hatin berhevkirin û weşandin. Ew di 11ê Cotmeha 1993an de li Şamê koça dawiyê kir. (Kurdish Academy of Language)

جەفایی، بە ناوی شێخ عەبدوڵڵا کوڕی شێخ حەمەئەمین، کوڕی شێخ عەبدولڕەحمان، یەکێکە لە شاعیرەکانی ئەدەبی کلاسیکی کوردی. لەبارەی ساڵی لەدایکبوونی سەرچاوەکان جیاوازن؛ هەندێک سەرچاوە ساڵی 1829 و هەندێکی تر 1835 دەستنیشان دەکەن. بەڵام لەسەر ئەوە هاوڕان کە لە گوندی کانی کەوە، لە ناوچەی هەڵەبجە، لەدایک بووە. جەفایی خوێندنی ئایینی لە هەڵەبجە دەستی پێکرد و دواتر بۆ مەهاباد چوو و لەوێ مۆڵەتی مەلایەتی وەرگرت. پاش گەڕانەوە، ماوەی 12 ساڵ لە مەدرەسەی شێخ مارفی نێرگزەجار وانەی وتووەتەوە. لە نووسینی شیعردا نازناوی جەفاییی بەکارهێناوە. (زانیارینامەی هەڵەبجە) شیعرەکانی جەفایی زۆربەیان بە شێوەزاری گۆرانی نووسراون و بە تایبەتی غەزەل و مەسنەوی لە بەرهەمەکانی دا دیارن. بابەتەکانی خۆشەویستی، دڵداری، هەجران، جوانی و هەستی مرۆیی لە شیعرەکانی شوێنێکی دیار دەگرن. دیوانی جەفایی کۆمەڵێک لە هۆنراوەکانییە و دواتر کۆکراوەتەوە و چاپ کراوە. (ڤەژینبوکس) جەفایی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا کۆچی دوایی کرد و بە پێی سەرچاوەی هەڵەبجەپیدیا، ساڵی 1889 لە کۆیەی کڵاوسوور بەخاک سپێردراوە. (زانیارینامەی هەڵەبجە)

Cefayî, bi navê Şêx Ebdulla kurê Şêx Hemeemîn, kurê Şêx Ebdulrehman, yek ji helbestvanên edebiyata klasîk a Kurdî ye. Li ser sala jidayikbûna wî di nav çavkaniyan de cudahî heye; hin çavkanî sala 1829, hin jî 1835 nîşan didin. Lê li ser vê yekê hevpeyman in ku ew li gundê Kanî Kewê, li devera Helebceyê, ji dayik bûye. (Kurdipedia)

Cefayî xwendina olî li Helebceyê dest pê kir û paşê ji bo xwendinê çû Mehabadê, li wir îcazeya melatiyê wergirt. Piştî vegeriyana xwe, nêzîkî 12 salan li medreseya Şêx Marif Nergizcar ders da. Di nivîsandina helbestan de navê hunerî Cefayî bi kar anî. (زانیارینامەی هەڵەبجە)

Helbestên Cefayî bi piranî bi zaravayê Goranî hatine nivîsandin û di nav berhemên wî de gelek gazel û mesnewî hene. Mijarên evîn, dilberî, hicran, bedewî û hestên mirovan di helbestên wî de cihê girîng digirin. Dîwana Cefayî berhevoka gelek helbestên wî ye û paşê hatiye berhevkirin û çapkirin. (ڤەژینبوکس)

Cefayî di dawiya sedsala nozdehan de koça dawiyê kir. Li gorî çavkaniya Halabjapedia, ew di sala 1889an de li goristana Klawisûr hate veşartin. (زانیارینامەی هەڵەبجە)

گۆران، بە ناوی تەواوی عەبدوڵڵا سڵێمان گۆران، یەکێکە لە شاعیرە گەورە و کاریگەرەکانی سەدەی بیستەمی ئەدەبی کوردی. ساڵی 1904 لە هەڵەبجە لەدایک بوو و خوێندنی لە قوتابخانەکانی ناوخۆ و پەیمانگای مامۆستایانی کەرکووک بەردەوام کرد. دواتر وەک مامۆستا کاری کرد و لەگەڵ خوێندنەوەی ئەدەبیاتی نوێی تورکی و ئەورووپی، خۆی لە زمان و ئەدەبدا پەرەپێدا. گۆران بە یەکێک لە نوێخوازە سەرەکییەکانی شیعری نوێی کوردی دادەنرێت. ئەو توانیبووی ڕەگ و ڕیشەی شیعری کلاسیکی و فۆلکلۆری کوردی لەگەڵ شێواز و هەستی شیعری نوێ تێکەڵ بکات و بابەت و فۆڕمی نوێ بخاتە ناو شیعری کوردی. لە بەرهەمەکانی بابەتەکانی خۆشەویستی، سروشت، مرۆڤ، کۆمەڵگە و ژیان بە شێوەیەکی نوێ و هەستیار دەردەکەون. گۆران هەروەها وەرگێڕێکی بەتوانا بوو و بەرهەمە نثر و شیعرییەکانی لە ئینگلیزی، فەرەنسی، فارسی و تورکی بۆ کوردی وەرگێڕاوەتەوە. لە بەرهەمە ناسراوەکانی «بەهەشت و یادگار» و «سروشت و دەرون» هەن. گۆران لە 18ی تشرینی دووەمی 1962 لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد

Goran, bi navê tam Ebdullah Silêman Goran, yek ji helbestvanên mezin û bandorker ên sedsala bîstem a edebiyata Kurdî ye. Ew di sala 1904an de li Helebceyê ji dayik bû. Xwendina xwe li dibistanên herêmê û Enstîtuya Mamosteyan a Kerkûkê domand. Paşê wekî mamoste xebitî û bi xwendina edebiyata nûjen a Tirkî û Ewropî xwe di warê ziman û edebiyatê de pêş xist. (Iranica Online)

Goran wekî yek ji nûjenkarên sereke yên helbesta nûjen a Kurdî tê naskirin. Wî kevneşopiyên helbesta klasîk û folklora Kurdî bi teknîk û hestên helbesta nûjen re tevlihev kir û form û mijarên nû anîn nav helbesta Kurdî. Di berhemên wî de mijarên evîn, xweza, mirovatî, civak û jiyan bi şêwazeke nû û hestyar tên pêşkêşkirin. (Iranica Online)

Goran di warê wergerê de jî jêhatî bû û berhemên nivîskî û helbestên ji Îngilîzî, Fransî, Farisî û Tirkî bo Kurdî wergerandine. Ji berhemên wî yên navdar «Behişt û Yadgar» û «Sirûşt û Derûn» ne. Goran di 18ê Mijdara 1962an de li Silêmaniyê koça dawiyê kir. (Iranica Online)