زێوەر، بە ناوی تەواوی فایەق عەبدوڵڵا محەممەد ئەفەندی مەلا ڕەسوڵ، یەکێکە لە شاعیر و ڕۆشنبیرە دیارەکانی ئەدەبی کوردی لە سەدەی بیستەم. ساڵی ١٨٧٥ لە گەڕەکی کانیسکان لە سلێمانی لەدایک بوو و لە خێزانێکی زانستی و ئایینی گەورەدا پەروەردە بوو. خوێندنی ئایینی لە حوجرە دەستی پێکرد و نزیکەی پازدە ساڵ لە زانستە ئایینییەکان خوێندی. دواتر بۆ ئیستانبوڵ چوو و پسپۆڕییەکانی خۆی فراوانتر کرد. زێوەر بە زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی و تورکی شیعری نووسی، بەڵام لە ئەدەبی کوردیدا بە شیعرەکانی کوردی ناسراوترە. لە هۆنراوەکانییدا خۆشەویستی، جوانی سروشت، نیشتمان، زانست و پەروەردە بابەتی سەرەکین. لە ماوەیەکی دواتردا، زۆر گرنگی بە بڵاوکردنەوەی هۆشیاری و خوێندنەوە لە کۆمەڵگەی کوردیدا دا. لە بەرهەمە ناسراوەکانی دیوانی زێوەر، گەنجینەی مەردان و یادداشتی ڕۆژانی دەربەدەری هەن. زێوەر لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨ لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد
Zîwer, bi navê tam Fayeq Ebdulla Mihemed Efendî Mela Resûl, yek ji helbestvan û rewşenbîrên navdar ên edebiyata Kurdî ya sedsala bîstem e. Ew di sala 1875an de li taxa Kanîskanê ya Silêmaniyê ji dayik bû. Di malbateke zanistî û olî de mezin bû. Xwendina olî li hucreyê dest pê kir û nêzîkî panzdeh salan zanistên olî xwend. Paşê çû Stenbolê û zanîna xwe berfireh kir. (Kurdipedia)
Zîwer bi Kurdî, Erebî, Farisî û Tirkî jî helbest nivîsand. Di helbestên wî de evîn, bedewiya xwezayê, welat, zanist û perwerde cihê girîng digirin. Di demekê de jî bêtir girîngî da hişyariya civakî û pêşxistina xwendinê di nav civaka Kurd de. (Kurdipedia)
Ji berhemên wî yên navdar Dîwana Zîwer, Gencîneyê Merdan û Yaddashtî Rojên Derbederî ne. Zîwer di 10ê Mijdara 1948an de li Silêmaniyê koça dawiyê kir. (Kurdipedia)
سەیدی هەورامی، بە ناوی تەواوی محەمەد سڵێمان، کوڕی حاجی سەید مەحمود، یەکێکە لە شاعیرە گرنگەکانی ئەدەبی کلاسیکی کوردی و ناوی بە ناوچەی هەورامانەوە گرێدراوە. ساڵی ١٧٧٨ لە گوندی خانەگا لە ناوچەی هەورامان لەدایک بوو. لە منداڵییەوە لای مامۆستا و مەلاکانی ناوچەکە خوێندوویەتی و بۆ تەواوکردنی خوێندنەکەی سەردانی ناوچە جیاوازەکانی کوردستانی کردووە. دواتر لەلایەن مەلا جەلالی خورماڵییەوە ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە. سەیدی هەورامی بە هەردوو شێوەی هەورامی کۆن و هەورامی نوێ شیعری وتووە، و بەشێکی زۆر لە هۆنراوەکانی باسی جوانی سروشت، خۆشەویستی و دڵداری دەکەن. هەروەها بە زمانی فارسی و عەرەبی شیعری هەیە. بەرهەمەکانی لە مێژووی ئەدەبی هەورامی و شیعری کلاسیکی کوردیدا شوێنێکی تایبەتیان هەیە . سەیدی هەورامی ساڵی ١٨٤٦ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی ڕەزاوە لە ناوچەی هەورامان بەخاک سپێردرا
Seydî Hewramî, bi navê tam Mihemed Silêman, kurê Hacî Seyid Mehmûd, yek ji helbestvanên girîng ên edebiyata klasîk a Kurdî ye. Ew di sala 1778an de li gundê Xaneqayê, li herêma Hewramanê, ji dayik bûye. Di zarokatiya xwe de li cem mela û mamosteyên herêmê xwendiye û ji bo temamkirina xwendina xwe gelek deverên Kurdistanê geriye. Dû re li cem Mela Celalê Xurmalî îcazeya melatiyê wergirtiye. (Kurdipedia). Seydî Hewramî bi herdu şêwazên Hewramîya kevn û Hewramîya nû helbest nivîsandiye. Di beşek mezin ji helbestên wî de mijarên bedewiya xwezayê, evîn û dilberî tên dîtin. Herwiha wî bi zimanên Farisî û Erebî jî helbest gotiye. Berhemên wî di dîroka edebiyata Hewramî û helbesta klasîk a Kurdî de cihekî taybet digirin. (Kurdipedia). Seydî Hewramî di sala 1846an de koça dawiyê kir û li gundê Rezawê, li herêma Hewramanê, hate veşartin. (Kurdipedia)
کامیران عەلی بەدرخان، یەکێکە لە ڕۆشنبیر، نووسەر و شاعیرە کاریگەرەکانی سەدەی بیستەمی کورد. ئەو لە ٢١ی ئاب ١٨٩٥ لە ئیستانبوڵ لەدایک بوو و کوڕی ئەمیر ئەمین عەلی بەدرخان و براى جەلادەت و سورەیا بەدرخان بوو. خوێندنی یاسای لە کۆلێژی یاسای ئیستانبوڵ تەواو کرد و دواتر لە ئەڵمانیا دکتۆرای یاسای بەدەستهێنا. کامیران عەلی بەدرخان بەشێکی گرنگ لە ژیانی خۆی بۆ زمان و ئەدەبی کوردی تەرخان کرد. لەگەڵ براکەی جەلادەت عەلی بەدرخان لە شام چالاکییە ئەدەبی و زمانەوانییەکانی بەردەوام کرد و لە گۆڤارەکانی هاوار و ڕۆناهی وتار، شیعر و وەرگێڕانی بە کوردی و فەرەنسی بڵاوکردەوە. دواتر لە بەیرووت گۆڤاری ڕۆژا نوێ ی دەردەکرد و وانەی زمانی کوردی بە گەنجانی کورد دەوتەوە. لە ساڵی ١٩٥٠ لە زانکۆی سۆربۆنی پاریس دەستی بە وانەوتنەوەی زمانی کوردی کرد. لە بەرهەمەکانی کتێبی زمان و ڕێزمان، فەرهەنگ، شیعر، وەرگێڕان و بەرهەمە ئەدەبییەکان هەن. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨ لە پاریس کۆچی دوایی کرد
Kamiran Alî Bedirxan yek ji rewşenbîr, nivîskar, helbestvan û rojnamenivîsên girîng ên Kurd ên sedsala bîstemê bû. Ew di 21ê Tebaxa 1895an de li Stenbolê ji dayik bû. Bavê wî Emîn Alî Bedirxan bû û birayê Celadet Alî û Sureyya Bedirxan bû. Li Fakulteya Hiqûqê ya Stenbolê xwend û paşê li Almanyayê doktoraya hiqûqê kir. (Kurdipedia)، Kamiran Alî Bedirxan beşeke girîng ji jiyana xwe ji bo ziman û edebiyata Kurdî terxan kir. Li Şamê bi birayê xwe Celadet Alî re di warê ziman û edebiyata Kurdî de xebitî. Di kovarên Hawar û Ronahî de nivîs, helbest û wergerên Kurdî û Fransî nivîsandin. Dû re li Bêyrûdê kovara Roja Nû derxist û ji ciwanên Kurd re dersên Kurdî da. (Kurdipedia) Di sala 1950an de li Zanîngeha Sorbonê ya Parîsê dest bi hînkirina zimanê Kurdî kir. Gelek berhemên wî li ser alfabeya Kurdî, rêzimana Kurdî, ferheng, helbest, werger û edebiyat hatine nivîsandin. Kamiran Alî Bedirxan di 6ê Kanûna Yekem a 1978an de li Parîsê koça dawiyê kir. (BNK)
حاجی قادری کۆیی، یەکێکە لە شاعیرە گەورە و کاریگەرەکانی ئەدەبی نوێی کوردی. ساڵی ١٨١٦ لە نزیک شاری کۆیە لەدایک بوو و لە منداڵییەوە خوێندنی ئایینی دەستی پێکرد. دواتر لە کۆیە و ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان خوێندنی زانستە ئایینی و زمانی عەرەبی تەواو کرد. حاجی قادری کۆیی بە شیعرەکانی لە بواری زمان، نەتەوە، ئازادی، زانست و هۆشیاریی کۆمەڵایەتی ناوبانگ بوو. لە هۆنراوەکانیدا هانی کوردەکان دەدا کە بە خوێندنەوە، نووسین و بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامە و گۆڤار، زمانی خۆیان بپارێزن و هۆشیاریی نەتەوەیی پەرەپێ بدەن. بەرهەمەکانی تەنها شیعری خۆشەویستی نەبوون، بەڵکو بەشێکی زۆریان ڕەنگی کۆمەڵایەتی و نیشتمانپەروەری هەبوو. ئەو لە کۆتایی ژیانی خۆیدا لە ئەستەمبوڵ ژیا و ساڵی ١٨٩٧ لەوێ کۆچی دوایی کرد. حاجی قادری کۆیی بە یەکێک لە نوێنەرە ناسراوەکانی شیعری سۆرانی و لە شاعیرانی کاریگەر لە گەشەکردنی هزری نوێی کوردی دادەنرێت
Haji Qadri Koyee yek ji helbestvanên mezin û bandorker ên edebiyata nûjen a Kurdî ye. Ew di sala 1816an de li derdora bajarê Koyê ji dayik bû. Di zarokatiya xwe de dest bi xwendina olî kir û paşê li Koyê û deverên Rojhilatê Kurdistanê xwendina xwe ya zanistên olî û zimanê Erebî berdewam kir. (Kurdipedia)
Hecî Qadirê Koyî bi helbestên xwe yên li ser ziman, netewe, azadî, zanist û hişyariya civakî navdar bû. Di helbestên wî de bang li Kurdan tê kirin ku bi xwendin, nivîsandin û weşandina rojname û kovaran zimanê xwe biparêzin û hişyariya neteweyî pêş bixin. Helbestên wî tenê li ser evînê nebûn; gelek ji wan mijarên civakî û welatparêziyê jî dihewandin. (Kurdipedia)
Di salên dawiyê yên jiyana xwe de li Stenbolê jiya û di sala 1897an de li wir koça dawiyê kir. Hecî Qadirê Koyî wekî yek ji nûnerên navdar ên helbesta Soranî û yek ji helbestvanên bandorker di pêşxistina ramana nûjen a Kurdî de tê naskirin. (Iranica Online)
