ڕێناس ژیان ، بە ناوی زووبەیر ئەڤجی، شاعیر، نووسەر، ڕۆشنبیر و بڵاوکەرەوەی کوردییە کە ساڵی ١٩٧٤ لە قۆسەر (قیزڵتەپە) لە پارێزگای ماردین لەدایک بووە. خوێندنی زانکۆیی لە زانکۆی دیجلە لە بواری پەروەردە تەواو کردووە و ماوەیەک وەک مامۆستا کاری کردووە
ڕێناس ژیان یەکێکە لە ناوە دیارەکانی شیعری نوێی کورمانجی و بە هەوڵەکانی بۆ نوێکردنەوەی شێوە و ناوەڕۆکی شیعر ناسراوە. لە ساڵی ١٩٩٩ یەکەمین دیوانی بە ناوی Janya بڵاوکردەوە و دواتر چەندین دیوان و بەرهەمی ئەدەبی و ڕەخنەیی نووسی. لە بەرهەمە ناسراوەکانی Mexzena Xwînê، Diêşiya، Dîn û Şîn و Wêjeya Kurmancî هەن
هەروەها لە دامەزراندنی وەشانخانەی بەڵکی و گۆڤاری Çirûsk بەشدار بووە و بیرۆکەی «Çirûskîzm»یشی پەرەپێداوە. توێژینەوەیەکی ئەکادیمیی ساڵی ٢٠٢٥، ڕێناس ژیان بە شاعیرێکی نوێگەر و گرنگ لە شیعری نوێی کورمانجی دادەنێت، بە تایبەتی لە بواری شیعری شێوەیی و تاقیکردنەوەی فۆڕمی نوێ
Rênas Jiyan, bi navê xwe yê rastîn Zubeyir Avcı, helbestvan, nivîskar, rewşenbîr û weşangerê Kurd e. Ew di sala 1974’an de li Qoserê, li bajarê Mêrdînê, ji dayik bûye. Li Zanîngeha Dîclê li warê perwerdehiyê xwendiye û piştî qedandina zanîngehê demekê mamoste bûye.
Rênas Jiyan yek ji navên girîng ên helbesta modern a Kurmancî ye. Ew bi nêzîkatiya xwe ya nûjen û ceribandina form û şêwazên cuda di helbestê de tê nasîn. Di sala 1999’an de yekem berhema xwe, Janya, weşand. Paşê gelek berhemên helbestî, roman, rexne û lêkolînên edebî nivîsandin, di nav wan de Mexzena Xwînê, Diêşiya, Dîn û Şîn û Wêjeya Kurmancî.
Herwiha, ew di avakirina weşanxaneya Belkî û kovara Çirûsk de roleke girîng lîstiye û bi nêrîna “Çirûskîzm”ê re tê girêdan. Lêkolînek akademîk a sala 2025’an jî balê dikişîne ser nûjenî û ceribandinên Rênas Jiyan di helbesta Kurmancî de.
تاهیر بەگی جاف (نزیکەی ١٨٧٥–١٩١٨)، یەکێکە لە شاعیرە ناسراوەکانی کۆتایی سەدەی نۆزدە و سەرەتای سەدەی بیستەمە. ناوی تەواوی تاهیر بەگ کوڕی عوسمان پاشای جاف بوو و لە خێزانێکی ناسراوی جاف لە هەڵەبجە لەدایک بوو. دایکی عادیلە خانم بوو، کە ڕۆڵێکی گرنگی لە پەرەپێدانی ژیانی فکری و ئەدەبی ئەودا هەبوو
تاهیر بەگ خوێندنی سەرەتایی و حوجرەیی لە هەڵەبجە وەربگرێت و بە خوێندنەوە و پەیوەندی لەگەڵ زانایان و ئەدیبان، زانیارییە ئەدەبییەکانی فراوان کرد. جگە لە کوردی، بە فارسی و عەرەبی زانیاریی هەبوو و لە زمانەکانی دیکەش شارەزا بوو
شیعرەکانی بە تایبەتی بە غەزەل، خۆشەویستی، جوانی سروشت و هەستی مرۆڤایەتی ناسراون و هەندێک لە هۆنراوەکانی دواتر بوونەتە گۆرانیی بەناوبانگ. تاهیر بەگ لە ساڵی ١٩١٨ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی ئەبابەیلە، نزیک هەڵەبجە، بەخاک سپێردرا
Tahir Begê Jaf (nêzîkî 1875–1918) yek ji helbestvanên navdar ên dawiya sedsala nozdeh û destpêka sedsala bîstem e. Navê wî yê tam Tahir Beg, kurê Osman Paşayê Jaf bû û li Hewlêrê? ــ لە Helebce ji malbateke navdar a eşîra Jaf hat dinyayê. Daya wî Adila Xanim bû, ku di jiyana wî ya fikirî û edebî de bandorek girîng hebû.
Tahir Beg li Helebce perwerdehiya xwe ya destpêkê û medreseyê wergirt û bi xwendin û têkiliyên xwe bi alim û rewşenbîrên wê serdemê re, zanîna xwe ya edebî berfireh kir. Ji bilî kurdî, bi farisî û erebî jî dizanî û di hin zimanên din de jî zanînên wî hebûn.
Helbestên wî bi taybetî li ser evînê, bedewiya xwezayê, hestên mirovan û jiyana civakî ne. Hin helbestên wî paşê bûne stranên navdar û di kevneşopiya muzîka kurdî de cihê taybet wergirtine. Tahir Beg di sala 1918 de koça dawiyê kir û li gundê Ababeylê, nêzîkî Helebce, hate veşartin.
مەحوی لە ژینگەیەکی زانستی و ئایینی گەورەدا پەروەردە بوو و خوێندنی ئایینی و ئەدەبی لە سلێمانی و ناوچەکانی دیکەی کوردستان بەردەوام کرد. ئەو لە قوتابیانی مکتەبی ئەدەبی بابان بوو و لەگەڵ شاعیرانی ناسراوی وەک نالی و حاجی قادری کۆیی لە مێژووی گەشەکردنی شیعری کلاسیکی سۆرانیدا شوێنێکی گرنگی هەیە
شیعرەکانی مەحوی بە قووڵیی فەلسەفی، ڕووحانی و صۆفیانە ناسراون. لە هۆنراوەکانییدا بابەتەکانی خۆشەویستی، مەعریفەت، پەیوەندی مرۆڤ بە خودا، مانای ژیان، نائومێدی و کێشەکانی مرۆڤ بە شێوەیەکی قووڵ دەردەکەون
دیوانی مەحوی یەکێکە لە بەرهەمە گرنگەکانی ئەدەبی کلاسیکی کوردی و بۆ چەندین جار چاپ کراوە
Mehwî, bi navê tam Mela Mihemedê kurê Mela Osmanê Balxî, yek ji helbestvanên herî girîng ên edebiyata klasîk a Kurdî ye. Li ser sala jidayikbûna wî di çavkaniyan de cudahî heye; hin çavkanî 1830, hin jî 1836–1837 didin. Lê tê pejirandin ku ew di sala 1906 de li Silêmaniyê koça dawiyê kiriye.
Mehwî di hawîrdoreke zanistî û olî ya dewlemend de mezin bû. Wî xwendina olî û edebî li Silêmaniyê û navendên zanistî yên din ên Kurdistanê domand. Ew di çarçoveya mektaba edebî ya Babaniyan de yek ji helbestvanên girîng e û di pêşketina helbesta klasîk a Soranî de roleke taybet heye.
Helbestên wî bi kûrahiya felsefî, tesewufî û ruhani têne naskirin. Di berhemên wî de mijarên evînê, hezkirina Xwedê, maneya jiyanê, rewşa mirovan, zanîn û daxwaza gihiştina rastiya îlahî bi awayekî kûr û hunerî têne dîtin. (Iranica Online)
Dîwanê Mehwî yek ji berhemên girîng ên edebiyata klasîk a Kurdî ye û di demên cuda de gelek caran hatiye çapkirin.
بەدرییە تۆپاچ نووسەر و شاعیرێکی ناسراوی ئەدەبیاتی زازاکییە. لە ساڵی ١٩٧٧ لە دەرسیم لەدایک بووە و لە ساڵی ٢٠١١ەوە دەستی بە بەرهەمهێنانی ئەدەبی بە زمانی زازاکی کردووە. بەرهەمەکانی لە گۆڤار و ڕۆژنامەکانی وەک Vate، Şewçila و Newepel بڵاوکراونەتەوە
تۆپاچ لە بواری شیعر و چیرۆکدا چالاکە و تا ئێستا چوار کتێبی ئەدەبی بڵاوکردووەتەوە: دوو کۆمەڵە چیرۆک بە ناوەکانی Bero Sûr و Menewşî، و دوو کۆمەڵە شیعر بە ناوەکانی Wextê Heskerdişî و Sebr
لە بەرهەمەکانییدا بابەتەکانی خۆشەویستی، ژیانی ناوخۆی ژن، ئازادی، هەستە مرۆییەکان و کێشە کۆمەڵایەتییەکان شوێنێکی دیار دەگرن. توێژینەوە ئەدەبییە نوێیەکان تۆپاچ بە یەکێک لە ژنە پێشەنگەکانی ئەدەبیاتی نوێی زازاکی دادەنێن و بەرهەمەکانی بە کاریگەری لە هاندانی نووسەرانی ژنی دواتر دەزانن.
Kurmancî — Bedrîye Topaç
Bedrîye Topaç nivîskar û helbestvaneke navdar a edebiyata Zazakî ye. Ew di sala 1977an de li Dêrsimê ji dayik bûye û ji sala 2011an ve dest bi nivîsandina berhemên edebî bi zimanê Zazakî kiriye. Berhemên wê di kovar û rojnameyên wekî Vate، Şewçila û Newepel de hatine weşandin.
Topaç di warê helbest û çîrokê de dixebite û heta niha çar pirtûkên wê hatine weşandin: du berhemên çîrokan bi navên Bero Sûr û Menewşî, û du berhemên helbestan bi navên Wextê Heskerdişî û Sebr.
Di nivîs û helbestên wê de mijarên evînê, jiyana hundirîn a jinê, azadî, hestên mirovan û pirsgirêkên civakî cihê girîng digirin. Lêkolînên akademîk ên nûjen Bedrîye Topaç wekî yek ji jinên pêşeng ên edebiyata nûjen a Zazakî bi nav dikin. Berhemên wê di pêşxistina nivîsandina jinan bi zimanê xwe de jî roleke girîng lîstine.
